Rất nhiều cơ sở kinh doanh ở Việt Nam vừa bán sản phẩm vừa cung cấp dịch vụ dưới cùng một cái tên: quán phở bán thêm gói gia vị, spa bán kem dưỡng mang nhãn riêng, gara sửa xe bán phụ tùng, trung tâm tiếng Anh bán giáo trình. Bảng phân loại tách hàng hoá và dịch vụ thành hai phần riêng, nên một nhãn hiệu dùng cho cả hai thường cần ghi ở ít nhất hai nhóm.
Câu hỏi thực tế không phải “có nên đăng ký hết không”, mà là phần nào thực sự mang nhãn của bạn, phần nào chỉ là hàng của người khác bày bán kèm. Bài này giúp bạn tách bạch từng phần và chọn nhóm cho đúng.
Các ví dụ trong bài đều là ví dụ giả định, tên cơ sở và tên nhãn được đặt ra để minh hoạ, không gắn với doanh nghiệp nào đang hoạt động.
Vì sao một dịch vụ không tự che sản phẩm và ngược lại
Bảo hộ nhãn hiệu gắn với từng hàng hoá, dịch vụ đã ghi trong văn bằng. Văn bằng cho dịch vụ nhà hàng bảo hộ tên quán với tư cách nơi phục vụ ăn uống. Nó không tự động che gói gia vị mang tên quán bày bán ở siêu thị, vì gói gia vị là hàng hoá thuộc một nhóm khác, đi qua kênh phân phối khác, đến tay người mua khác.
Ngược lại, văn bằng cho mỹ phẩm không tự che dịch vụ chăm sóc da tại spa. Nếu một bên khác mở spa với tên gần giống, câu hỏi có gây nhầm lẫn hay không sẽ được xem xét theo mức độ liên quan giữa mỹ phẩm và dịch vụ chăm sóc sắc đẹp. Có thể có liên quan, nhưng đây là vùng tranh luận, không phải vùng chắc chắn.
Vì vậy, khi một cái tên làm hai việc, cách an toàn là để danh mục cũng làm hai việc: một phần cho hàng hoá thật sự mang nhãn, một phần cho dịch vụ thật sự cung cấp dưới nhãn. Mỗi phần đều phải có hoạt động thật đứng sau.
Một số mô hình kết hợp và hướng ghi danh mục
Bảng dưới gợi ý hướng ghi cho các mô hình hay gặp. Nhóm ghi trong bảng là hướng tham khảo theo bảng phân loại quốc tế; bạn vẫn cần đối chiếu chú giải của phiên bản đang áp dụng và mô tả đúng sản phẩm của mình.
| Mô hình | Phần dịch vụ | Phần hàng hoá mang nhãn |
|---|---|---|
| Quán ăn bán đồ đóng gói mang về, bán ở cửa hàng khác | Nhóm 43: dịch vụ nhà hàng, cung cấp thức ăn, đồ uống | Nhóm 29 hoặc 30 tuỳ sản phẩm: nước dùng cô đặc, gia vị, bánh |
| Spa có dòng mỹ phẩm riêng | Nhóm 44: dịch vụ chăm sóc sắc đẹp | Nhóm 3: kem dưỡng da, sữa rửa mặt, tinh dầu dùng trong mỹ phẩm |
| Gara sửa xe bán phụ tùng tự gia công | Nhóm 37: dịch vụ sửa chữa, bảo dưỡng xe | Nhóm 12 cho phụ tùng xe; nếu chỉ bán phụ tùng của hãng khác thì xem nhóm 35 |
| Trung tâm ngoại ngữ có giáo trình riêng | Nhóm 41: dịch vụ giảng dạy, đào tạo | Nhóm 16 cho sách in; nhóm 9 cho tài liệu điện tử tải về |
| Công ty phần mềm bán bản cài đặt và cho thuê trực tuyến | Nhóm 42: phần mềm dạng dịch vụ, thiết kế phần mềm | Nhóm 9: phần mềm máy tính ghi sẵn hoặc tải về |
| Xưởng may đo và bán quần áo may sẵn | Nhóm 40: dịch vụ may đo theo yêu cầu | Nhóm 25: quần áo |
Cột cuối có một chi tiết quan trọng: chỉ ghi hàng hoá thật sự mang nhãn của bạn. Gara bán bugi của một hãng khác nguyên hộp thì nhãn trên bugi là của hãng kia, không phải của gara.
Tách phần nào thật sự mang nhãn của bạn
Hàng bạn làm ra hoặc đặt làm dưới nhãn mình. Đây là phần chắc chắn cần nhóm hàng hoá. Kể cả khi bạn đặt một xưởng khác sản xuất, nếu sản phẩm mang nhãn của bạn và bạn chịu trách nhiệm về nó, bạn là chủ của nhãn trên sản phẩm.
Hàng của người khác bạn bán lại nguyên nhãn. Phần này không cần nhóm hàng hoá. Nếu bán nhiều mặt hàng và tên cửa hàng của bạn là thứ khách nhận ra, phần cần cân nhắc là dịch vụ bán lẻ.
Hàng tặng kèm, dùng nội bộ. Khăn lau, túi đựng, cốc giấy in tên quán dùng để phục vụ khách thường không phải hàng hoá được bán ra thị trường dưới nhãn. Không cần đăng ký nhóm cho chúng chỉ vì chúng có in tên.
Dịch vụ bạn trực tiếp cung cấp cho khách. Đây là phần cần nhóm dịch vụ. Mô tả đúng dịch vụ, theo lĩnh vực và đối tượng phục vụ, không gom chung thành “dịch vụ kinh doanh”.
Trình tự lập danh mục cho mô hình kết hợp
Ví dụ giả định: cơ sở “Bếp Nhà Sen” ở Huế có ba quán bún, bán thêm hũ mắm ruốc và hũ sả ớt tự làm, nhận nấu tiệc tại nhà khách. Trình tự lập danh mục như sau.
- Vẽ ra mọi điểm khách hàng gặp cái tên “Bếp Nhà Sen”: biển quán, thực đơn, hũ mắm bày bán ở chợ và trên mạng, dịch vụ nấu tiệc.
- Tách điểm nào là dịch vụ: phục vụ ăn uống tại quán, nấu tiệc theo yêu cầu.
- Tách điểm nào là hàng hoá mang nhãn: mắm ruốc, sả ớt ngâm, có thể cả nước dùng bún đóng gói nếu có kế hoạch.
- Viết từng mục ở đúng nhóm: dịch vụ nhà hàng và dịch vụ cung cấp thức ăn cho tiệc ở nhóm 43; mắm ruốc, gia vị ớt ở nhóm hàng hoá tương ứng.
- Loại bỏ những thứ chỉ dùng để phục vụ, không bán ra.
- Tra trước tên trong cả nhóm dịch vụ lẫn nhóm hàng hoá; một kết quả trùng ở nhóm hàng hoá có thể không cản đường nhóm dịch vụ, nhưng cần biết trước.
Với ngân sách hạn chế, cơ sở có thể ưu tiên nhóm gắn với phần doanh thu lớn nhất và phần dễ bị bắt chước nhất. Những phần còn lại có thể nộp đơn sau, chấp nhận ngày nộp đơn muộn hơn.
Liên quan giữa hàng hoá và dịch vụ khi thẩm định
Nhiều người nghĩ rằng hàng hoá và dịch vụ nằm ở hai nửa của bảng phân loại thì không bao giờ đụng nhau. Thực tế, khi đánh giá khả năng gây nhầm lẫn, chuyên viên thẩm định và cơ quan giải quyết tranh chấp xét xem người tiêu dùng có thể nghĩ hàng hoá và dịch vụ ấy đến từ cùng một nguồn hay không. Bánh ngọt và dịch vụ tiệm bánh, mỹ phẩm và dịch vụ làm đẹp, phần mềm tải về và phần mềm dạng dịch vụ là những cặp thường được coi là có liên quan.
Điều này có hai mặt. Mặt có lợi: nếu bạn đã đăng ký một phần, phần kia vẫn được che ở mức nhất định khi có người dùng tên gần giống. Mặt bất lợi: khi bạn nộp đơn cho một nhóm dịch vụ, một nhãn có trước đăng ký cho hàng hoá liên quan cũng có thể cản đường bạn. Vì vậy, khi tra trước, đừng chỉ tra trong đúng nhóm mình định nộp; hãy tra cả nhóm hàng hoá hoặc dịch vụ liên quan chặt chẽ.
Liên quan không có nghĩa là tự động bị coi là tương tự. Mỗi trường hợp được xem xét dựa trên bản chất, kênh bán, người mua và thói quen thị trường. Đây là phần cần lập luận, không có bảng tra sẵn.
Lỗi hay gặp ở mô hình kết hợp
Những lỗi dưới đây thường được phát hiện muộn, khi cơ sở đã mở rộng hoặc khi có người dùng tên gần giống.
- Chỉ đăng ký nhóm dịch vụ cho quán, rồi mở rộng sang bán đồ đóng gói ở siêu thị mà không đăng ký nhóm hàng hoá.
- Đăng ký nhóm hàng hoá cho cả những sản phẩm của hãng khác mà mình chỉ bán lại.
- Gộp hàng hoá và dịch vụ trong một mục, kiểu “sản xuất và kinh doanh mỹ phẩm, chăm sóc da”.
- Ghi “sản xuất” như một dịch vụ, trong khi sản xuất cho chính mình không phải dịch vụ cung cấp cho người khác.
- Ghi dịch vụ gia công cho người khác ở nhóm 40 trong khi thực tế chỉ gia công cho chính sản phẩm của mình.
- Dùng hai tên hơi khác nhau cho quán và cho sản phẩm, rồi chỉ đăng ký một tên.
Lỗi cuối cùng rất hay gặp ở hộ kinh doanh. Nếu tên quán là “Bếp Nhà Sen” mà hũ mắm in “Nhà Sen”, đó là hai dấu hiệu khác nhau về mặt đăng ký. Hãy thống nhất tên trước khi nộp, hoặc chọn rõ dấu hiệu nào là nhãn chính.
Khi mô hình lớn dần: thời điểm bổ sung nhóm
Mô hình kết hợp hiếm khi đứng yên. Một quán bún bắt đầu chỉ phục vụ tại chỗ, vài năm sau có hũ mắm bán ở chợ, rồi có đơn đặt hàng từ siêu thị, rồi có người hỏi nhượng quyền. Mỗi bước mở rộng là một lần cái tên được dùng cho thứ mới, và mỗi lần như vậy nên tự hỏi danh mục đã đăng ký còn che đủ không.
Dấu hiệu nên bổ sung nhóm hàng hoá là khi sản phẩm mang tên bạn bắt đầu rời khỏi nơi bạn trực tiếp phục vụ: lên kệ của cửa hàng khác, lên sàn thương mại điện tử, theo khách đi xa. Lúc đó, người mua không còn nhìn thấy quán của bạn, họ chỉ thấy nhãn trên bao bì, và đó chính là chỗ dễ bị bắt chước nhất.
Dấu hiệu nên bổ sung nhóm dịch vụ là khi một cơ sở vốn bán hàng bắt đầu cung cấp trải nghiệm hoặc phục vụ trực tiếp: xưởng gốm mở lớp dạy làm gốm, cửa hàng cà phê hạt mở quầy pha chế, thương hiệu mỹ phẩm mở điểm chăm sóc da.
Vì không mở rộng được danh mục của đơn đã nộp, mỗi lần bổ sung là một đơn mới với ngày nộp đơn riêng. Người có kế hoạch rõ từ đầu có thể gộp ngay vào đơn đầu tiên để giữ ngày sớm; người chưa chắc thì nên theo dõi và nộp sớm ngay khi kế hoạch thành hình, đừng đợi sản phẩm bán chạy rồi mới nộp.
Câu hỏi thường gặp
Quán ăn có cần đăng ký nhóm hàng hoá không?
Chỉ cần khi quán bán sản phẩm mang tên quán ra bên ngoài, như đồ đóng gói, gia vị, bánh bán ở chợ, siêu thị hoặc trên mạng. Nếu chỉ phục vụ tại chỗ, nhóm dịch vụ ăn uống là phần chính.
Spa bán mỹ phẩm của hãng khác có cần đăng ký nhóm 3 không?
Không cần cho những sản phẩm mang nhãn của hãng khác. Nhóm 3 chỉ cần khi spa có dòng sản phẩm mang nhãn riêng của mình, kể cả khi đặt xưởng khác sản xuất.
Đăng ký nhóm dịch vụ có ngăn được người khác dùng tên đó cho sản phẩm không?
Có thể ở mức nhất định nếu sản phẩm đó liên quan chặt chẽ tới dịch vụ và gây nhầm lẫn về nguồn gốc. Nhưng đây là vùng phải lập luận; muốn chắc, bạn đăng ký thêm nhóm hàng hoá cho sản phẩm thật sự mang nhãn.
Có thể nộp chung hàng hoá và dịch vụ trong một đơn không?
Có. Một đơn có thể gồm nhiều nhóm, cả hàng hoá lẫn dịch vụ. Phí tính theo số nhóm và số mục trong mỗi nhóm, nên bạn nên cân nhắc phần nào cần ngay, phần nào để sau.
Gia công cho người khác thì ghi nhóm nào?
Dịch vụ xử lý, gia công vật liệu theo yêu cầu của người khác thường thuộc nhóm 40. Nếu bạn chỉ sản xuất sản phẩm mang nhãn của mình, đó là hàng hoá, không phải dịch vụ gia công.