Một số cụm từ xuất hiện rất thường xuyên trong danh mục hàng hoá của đơn nhãn hiệu tự nộp, và cũng là những cụm hay bị Cục Sở hữu trí tuệ yêu cầu làm rõ nhất: “phụ kiện”, “linh kiện”, “thiết bị”, “các loại”, “sản phẩm tương tự”, “v.v.”. Chúng nghe quen tai trong giao tiếp kinh doanh, nhưng trong một văn bản xác định phạm vi độc quyền, chúng để lại quá nhiều khoảng trống.
Bài này đi qua từng nhóm cụm từ hay gặp ở phần hàng hoá, giải thích vì sao chúng có vấn đề và gợi ý cách viết lại. Phần dịch vụ có những cụm mơ hồ riêng và được bàn ở bài về mô tả dịch vụ.
Vì sao cụm từ mơ hồ là vấn đề
Danh mục có hai việc phải làm: xác định hàng hoá thuộc nhóm nào, và xác định phạm vi độc quyền. Một cụm từ mơ hồ hỏng cả hai việc. Khi đọc “phụ kiện”, chuyên viên không biết đó là phụ kiện thời trang, phụ kiện điện thoại, phụ kiện xe máy hay phụ kiện bể cá; mỗi loại lại nằm ở một nhóm khác nhau. Khi đọc “và các sản phẩm tương tự”, không ai biết đâu là giới hạn.
Với người thứ ba, cụm mơ hồ cũng tạo ra sự không chắc chắn. Một doanh nghiệp khác muốn biết họ có thể dùng một cái tên cho sản phẩm của mình không sẽ tra cứu danh mục của bạn. Nếu danh mục không cho họ câu trả lời rõ, đó là gánh nặng cho cả thị trường. Đây là lý do các cơ quan sở hữu công nghiệp nói chung đòi hỏi mô tả đủ rõ để người đọc xác định được phạm vi.
Hệ quả thực tế với bạn là đơn nhận thông báo yêu cầu sửa, phải trả lời trong thời hạn, thời gian xử lý kéo dài, và nếu không trả lời đúng hạn, phần mô tả đó có thể bị loại hoặc đơn bị ảnh hưởng. Viết rõ từ đầu rẻ hơn rất nhiều so với sửa sau.
Các cụm hay gặp và hướng viết lại
Bảng dưới liệt kê những cụm thường gặp nhất trong phần hàng hoá, kèm lý do có vấn đề và một hướng viết lại. Cách viết lại chỉ là gợi ý; điều quan trọng là mô tả khớp với sản phẩm thật của bạn.
| Cụm từ | Vì sao có vấn đề | Hướng viết lại |
|---|---|---|
| Phụ kiện | Không rõ phụ kiện của cái gì, mỗi loại một nhóm | Phụ kiện điện thoại di động là ốp lưng, giá đỡ; phụ kiện tóc là kẹp tóc, dây buộc tóc |
| Linh kiện, bộ phận | Không rõ của máy móc, thiết bị nào | Bộ phận của xe đạp; linh kiện điện tử dùng cho máy tính |
| Thiết bị, dụng cụ | Quá chung, trải trên nhiều nhóm | Dụng cụ cầm tay để làm vườn; thiết bị lọc nước dùng trong gia đình |
| Đồ dùng gia đình, hàng tiêu dùng | Bao trùm hàng chục nhóm | Liệt kê cụ thể: nồi, chảo, khăn tắm, chổi |
| Sản phẩm làm từ gỗ, từ nhựa | Chất liệu không cho biết công dụng | Đồ nội thất bằng gỗ; hộp đựng bằng nhựa dùng trong gia đình |
| Các loại, v.v., và các sản phẩm khác | Không có giới hạn | Bỏ hẳn; liệt kê những sản phẩm bạn cần |
| Sản phẩm thuộc nhóm này | Chép tiêu đề nhóm thay cho mô tả | Nêu tên sản phẩm cụ thể hoặc thuật ngữ chung đủ rõ |
Một số cụm trong bảng, như “thiết bị”, có thể chấp nhận được khi đi kèm đủ thông tin về công dụng. Vấn đề không nằm ở chữ, mà ở việc chữ đó có được bổ nghĩa đủ để xác định hay không.
Ba câu hỏi để khử mơ hồ
Của cái gì? Với phụ kiện, linh kiện, bộ phận, câu hỏi này gần như luôn là bước đầu tiên. Phụ kiện của sản phẩm nào sẽ quyết định nhóm. Bộ phận của máy giặt thường đi cùng nhóm của máy giặt, bộ phận của xe máy đi cùng nhóm xe.
Dùng để làm gì? Với thiết bị, dụng cụ, đồ dùng, câu hỏi về công dụng thường đủ để xác định. “Thiết bị dùng điện để sấy khô thực phẩm” rõ hơn hẳn “thiết bị điện gia dụng”.
Có phải là một thứ cụ thể không? Với “hàng tiêu dùng”, “sản phẩm chăm sóc cá nhân”, câu trả lời là không. Khi đó cách duy nhất là liệt kê những thứ cụ thể bên trong: dầu gội đầu, sữa tắm, bàn chải đánh răng, dao cạo.
Người ngoài ngành có hiểu giống mình không? Câu hỏi cuối dành cho thuật ngữ nội bộ và tiếng lóng nghề. Người trong ngành điện tử gọi “đồ phụ” là hiểu ngay, nhưng người đọc văn bằng sau mười năm, hoặc một thẩm phán khi có tranh chấp, sẽ không hiểu như vậy. Nếu một cụm chỉ người trong nghề mới hiểu, hãy thay bằng mô tả mà bất kỳ ai đọc cũng hình dung được.
Rà soát một danh mục nháp
Ví dụ giả định: một xưởng nhỏ ở Bắc Ninh làm phụ kiện cho điện thoại và máy tính bảng, nhãn “Kết Nối Việt”, bản nháp ghi “thiết bị điện tử, phụ kiện, linh kiện các loại, v.v.”. Quy trình rà soát như sau.
- Gạch bỏ “v.v.” và “các loại”; chúng không mô tả gì.
- Hỏi “phụ kiện của cái gì”: xưởng làm ốp lưng, cáp sạc, giá đỡ, miếng dán màn hình cho điện thoại và máy tính bảng.
- Viết từng thứ thành một mục: “ốp lưng điện thoại di động”, “cáp sạc dùng cho điện thoại di động”, “giá đỡ điện thoại di động”, “miếng dán bảo vệ màn hình điện thoại”.
- Hỏi “linh kiện của máy nào”: xưởng thực ra không làm linh kiện bên trong máy, nên bỏ mục này.
- Bỏ “thiết bị điện tử” vì xưởng không làm thiết bị điện tử hoàn chỉnh; giữ lại mục này sẽ mở rộng phạm vi vô cớ và dễ đụng nhãn có trước.
- Xếp các mục còn lại vào nhóm phù hợp, đối chiếu chú giải nhóm, đặc biệt với miếng dán màn hình và giá đỡ vì chúng có thể được xếp khác nhau tuỳ bản chất.
Sau rà soát, danh mục dài hơn bản nháp về số chữ, nhưng hẹp hơn về phạm vi và rõ hơn rất nhiều. Đó thường là dấu hiệu của một danh mục tốt: dài vì cụ thể, không dài vì liệt kê vu vơ.
Mơ hồ khác với rộng
Một hiểu lầm hay gặp là để tránh bị yêu cầu sửa, phải viết thật hẹp. Không phải vậy. Một thuật ngữ rộng nhưng rõ nghĩa, như “quần áo”, “giày dép”, “đồ chơi”, “mỹ phẩm”, thường không bị coi là mơ hồ, vì người đọc biết chính xác loại hàng nào nằm trong đó. Vấn đề chỉ xuất hiện khi thuật ngữ không cho biết loại hàng hoặc trải qua nhiều nhóm mà không chỉ rõ nhóm nào.
Vì vậy, khi viết lại một cụm mơ hồ, bạn có hai hướng. Hướng thứ nhất là thu về những sản phẩm cụ thể. Hướng thứ hai là thay bằng một thuật ngữ chung nhưng rõ nghĩa, nếu thuật ngữ đó đúng với kế hoạch của bạn. Ví dụ “đồ dùng cho trẻ em” là mơ hồ vì trải qua quần áo, đồ chơi, xe đẩy, bình sữa; nhưng nếu bạn chỉ làm đồ chơi, “đồ chơi” là một thuật ngữ chung rõ nghĩa.
Lựa chọn hướng nào là quyết định kinh doanh: phủ rộng hơn với rủi ro đụng nhãn có trước cao hơn, hay cụ thể hơn với phạm vi vừa đủ. Bài về mô tả quá rộng hay quá hẹp bàn kỹ hơn về sự đánh đổi này.
Cụm mơ hồ theo từng ngành hay gặp
Mỗi ngành có những cách gọi chung chung riêng, quen miệng đến mức người viết không nhận ra chúng mơ hồ. Danh sách dưới đây gom những cụm hay gặp ở đơn của doanh nghiệp nhỏ, kèm gợi ý hướng làm rõ.
- Thực phẩm: “đồ ăn vặt”, “nông sản chế biến”, “thực phẩm sạch”. Hãy nêu loại cụ thể như hạt điều rang, khô gà, mít sấy; “sạch” là lời quảng cáo, không phải mô tả.
- Đồ uống: “nước giải khát các loại”. Nước giải khát không cồn là thuật ngữ rõ, nhưng “các loại” cần bỏ; nếu có đồ uống có cồn thì đó là nhóm khác.
- Thời trang: “hàng thời trang”, “đồ thời trang nam nữ”. Liệt kê quần áo, giày dép, túi xách, mũ, vì chúng nằm ở các nhóm khác nhau.
- Điện tử: “đồ công nghệ”, “thiết bị thông minh”. Nêu tên thiết bị và công dụng, như đồng hồ thông minh, loa không dây, camera giám sát.
- Nội thất: “đồ trang trí nhà cửa”. Tách thành tranh, bình hoa, đèn trang trí, gối tựa, vì mỗi thứ một nhóm.
- Nông nghiệp: “vật tư nông nghiệp”. Phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, hạt giống, dụng cụ làm vườn thuộc các nhóm rất khác nhau và có quy định quản lý riêng.
Điểm chung của các cụm trên là chúng phản ánh cách người bán nhìn gian hàng của mình, không phải cách bảng phân loại nhìn sản phẩm. Khi chuyển sang ngôn ngữ của danh mục, hãy nghĩ như người sắp xếp kho: mỗi món một ngăn, mỗi ngăn một tên.
Trả lời thông báo yêu cầu làm rõ
Nếu đơn đã nộp với cụm mơ hồ và bạn nhận thông báo yêu cầu sửa, nguyên tắc vàng là chỉ được thu hẹp hoặc làm rõ trong phạm vi mô tả ban đầu. Với “phụ kiện”, bạn có thể làm rõ thành phụ kiện điện thoại nếu đó là ý định ban đầu và nằm trong nghĩa của từ. Bạn không thể nhân dịp sửa mà thêm những sản phẩm không có liên hệ gì với mô tả cũ.
Khi trả lời, hãy dùng thuật ngữ trong danh sách tra theo vần khi có thể, và ghi rõ nhóm cho từng mục. Nếu một mục cũ phải tách thành nhiều mục ở nhiều nhóm, hãy kiểm tra xem điều đó có làm tăng số nhóm và phát sinh phí không. Nộp văn bản sửa đổi đúng thời hạn ghi trong thông báo; quá hạn có thể dẫn tới hậu quả bất lợi cho đơn.
Nếu bạn không chắc một cách làm rõ có bị coi là mở rộng hay không, hãy chọn cách cụ thể hơn. Trong tình huống này, an toàn quan trọng hơn rộng.
Câu hỏi thường gặp
Ghi “phụ kiện thời trang” có đủ rõ không?
Thường chưa đủ, vì phụ kiện thời trang có thể là túi, thắt lưng, khăn, trang sức, kẹp tóc, mỗi thứ ở nhóm khác nhau. Bạn nên liệt kê cụ thể những món mình làm.
Có được dùng “v.v.” ở cuối danh sách sản phẩm không?
Không nên. Danh mục phải có giới hạn rõ ràng; “v.v.” và “các sản phẩm khác” làm danh sách trở thành không giới hạn và thường bị yêu cầu bỏ.
Thuật ngữ rộng như “mỹ phẩm” có bị coi là mơ hồ không?
Thường không. Mỹ phẩm là thuật ngữ chung nhưng rõ nghĩa, nằm trong một nhóm xác định. Rủi ro của nó là phạm vi rộng, dễ đụng nhãn có trước, chứ không phải mơ hồ.
Chép nguyên tiêu đề nhóm vào danh mục có được không?
Không nên chép nguyên và coi như phủ hết nhóm. Tiêu đề nhóm thường chỉ mang tính chỉ dẫn chung; cách an toàn là nêu những sản phẩm hoặc thuật ngữ chung đủ rõ mà bạn thực sự cần.
Khi sửa cụm mơ hồ, có được thêm sản phẩm mới vào không?
Không. Việc sửa chỉ được làm rõ hoặc thu hẹp trong phạm vi mô tả ban đầu. Sản phẩm không có liên hệ với mô tả cũ phải được bảo hộ bằng đơn mới.
Làm sao biết một cụm có bị coi là mơ hồ không?
Hãy hỏi ba câu: của cái gì, dùng để làm gì, có phải một thứ cụ thể không. Nếu một cụm không trả lời được ít nhất một trong ba câu, khả năng cao nó cần được làm rõ.