Khi bị từ chối vì nhãn mang tính mô tả, bạn có ba hướng: lập luận rằng dấu hiệu chỉ gợi ý chứ không mô tả trực tiếp, chấp nhận không bảo hộ riêng phần mô tả để giữ phần còn lại, hoặc chứng minh nhãn đã có khả năng phân biệt nhờ sử dụng. Chọn hướng nào phụ thuộc vào việc người mua có hiểu ngay dấu hiệu là thông tin về sản phẩm hay không.
Luật Sở hữu trí tuệ không bảo hộ dấu hiệu chỉ mô tả chất lượng, công dụng, thành phần, nguồn gốc, thời gian sản xuất hay tính chất khác của sản phẩm, vì những từ đó phải để mọi người kinh doanh cùng ngành được dùng. Bài này không nhắc lại toàn bộ điều kiện bảo hộ, mà tập trung vào chuyện đã nhận thông báo thì trả lời thế nào.
Mô tả và gợi ý: ranh giới nằm ở đâu
Một dấu hiệu bị coi là mô tả khi người mua nhìn thấy nó gắn trên sản phẩm là hiểu ngay đó là thông tin về sản phẩm, không cần suy nghĩ thêm. Ví dụ giả định: "SIÊU GIÒN" cho bánh tráng, "NGỌT THANH" cho nước mía, "FRESH MILK" cho sữa tươi. Những chữ này nói thẳng tính chất của hàng.
Một dấu hiệu gợi ý thì cần một bước liên tưởng. Ví dụ giả định: "MÂY TRẮNG" cho bánh bông lan gợi đến độ xốp, nhẹ, nhưng không mô tả trực tiếp; người mua phải tự nối hình ảnh mây với bánh. Dấu hiệu gợi ý thường được chấp nhận có khả năng phân biệt.
Ranh giới không phải lúc nào cũng rõ, và đây là chỗ văn bản trả lời có giá trị. Bạn cần chỉ ra rằng dấu hiệu của mình đòi hỏi suy luận, có nhiều cách hiểu, hoặc là cách kết hợp từ khác thường trong ngành. Ngược lại, nếu chính bạn đặt tên để khách hiểu ngay sản phẩm tốt thế nào, thì rất có thể dấu hiệu đó mô tả thật, và tranh luận ít cơ hội.
Cũng cần nhớ việc đánh giá gắn với sản phẩm cụ thể. Cùng một từ có thể mô tả với sản phẩm này nhưng tuỳ ý với sản phẩm khác. "HẠT NGỌC" mô tả không rõ với gạo, nhưng gần như tuỳ ý với sơn tường.
Các dạng lý do mô tả thường gặp trong thông báo
Mô tả chất lượng, tính chất. Từ khen như "ngon", "sạch", "cao cấp", "hảo hạng", "premium", "best". Những từ này gần như không bao giờ được bảo hộ riêng.
Mô tả thành phần, nguyên liệu. Tên nguyên liệu chính, ví dụ "lá sen" cho trà, "nếp cẩm" cho rượu. Khi tên nguyên liệu chiếm toàn bộ nhãn, khó vượt.
Mô tả công dụng. Ví dụ "ngủ ngon" cho gối, "trắng sáng" cho mỹ phẩm. Lưu ý thêm rằng một số công dụng còn có thể bị coi là gây hiểu lầm nếu sản phẩm không có công dụng đó.
Chỉ nguồn gốc địa lý. Tên địa danh gắn với sản phẩm, chẳng hạn tên một tỉnh nổi tiếng về một loại trái cây dùng cho chính trái cây đó. Trường hợp này còn liên quan đến chỉ dẫn địa lý và nhãn hiệu tập thể, chứng nhận.
Từ thông dụng, từ chung của ngành. Tên gọi thông thường của sản phẩm hoặc từ ngữ mà mọi người trong ngành đều dùng, như "bánh mì" cho bánh mì.
Từ nước ngoài mang nghĩa mô tả. Chữ tiếng Anh, tiếng Pháp phổ biến được đánh giá theo nghĩa mà người tiêu dùng Việt Nam có thể hiểu. "FRESH", "ORGANIC", "GOLD" thường bị coi là mô tả.
Viết lập luận "gợi ý chứ không mô tả"
Nếu bạn tin dấu hiệu của mình chỉ gợi ý, văn bản trả lời nên đi theo trình tự sau để chuyên viên thấy được bước suy luận.
- Nêu nghĩa thông thường của từng từ trong dấu hiệu, theo từ điển hoặc cách hiểu phổ biến.
- Chỉ ra rằng không từ nào, hoặc cách kết hợp các từ, mô tả trực tiếp một đặc tính cụ thể của sản phẩm trong danh mục.
- Mô tả bước liên tưởng mà người mua phải làm để nối dấu hiệu với sản phẩm, và cho thấy bước đó không tự nhiên, có nhiều hướng hiểu.
- Nếu có, chỉ ra rằng trong ngành không ai dùng cụm từ này để mô tả sản phẩm, ví dụ bằng cách đối chiếu cách gọi trên bao bì, tài liệu kỹ thuật của các nhà sản xuất khác.
- Nêu các nhãn hiệu có cấu trúc tương tự đã được cấp, nếu có, như chứng cứ phụ.
- Kết luận dấu hiệu có khả năng phân biệt cho các sản phẩm trong danh mục.
Đừng lập luận bằng cách nói từ đó "không thể mô tả hết" sản phẩm. Một từ chỉ mô tả một đặc tính cũng đủ bị coi là mô tả.
Chấp nhận không bảo hộ riêng: cách giữ nhãn mà không cần tranh luận
Với nhãn kết hợp nhiều yếu tố, ví dụ giả định "HOA ĐỒNG NỘI ORGANIC" kèm hình một cánh đồng, Cục có thể chỉ coi chữ "ORGANIC" là mô tả. Khi đó bạn có thể đồng ý không yêu cầu bảo hộ riêng yếu tố này. Nhãn vẫn được bảo hộ như một tổng thể, phần "HOA ĐỒNG NỘI" và phần hình vẫn có khả năng phân biệt, còn chữ "ORGANIC" thì ai cũng dùng được.
Nhiều chủ đơn ngại chấp nhận vì nghĩ mình mất quyền với một phần nhãn. Thực ra họ chưa bao giờ có quyền độc chiếm từ mô tả đó; luật không cho phép ai độc chiếm. Chấp nhận không bảo hộ riêng thường là cách nhanh nhất để đơn đi tiếp, và không làm thay đổi cách bạn sử dụng nhãn trên bao bì.
Hướng này không dùng được khi toàn bộ nhãn là phần mô tả. Nếu nhãn của bạn chỉ có chữ "ORGANIC FARM" cho rau củ, bỏ phần mô tả thì không còn gì để bảo hộ. Lúc đó bạn hoặc chứng minh khả năng phân biệt có được qua sử dụng, hoặc thêm yếu tố phân biệt và nộp đơn mới.
Khi viết phần chấp nhận trong văn bản trả lời, hãy nêu chính xác yếu tố nào không bảo hộ riêng, viết đúng như nó xuất hiện trong mẫu nhãn, và nói rõ người nộp đơn đề nghị bảo hộ nhãn hiệu như một tổng thể. Một câu mơ hồ kiểu "người nộp đơn đồng ý bỏ phần mô tả" có thể bị hiểu là bạn muốn sửa mẫu nhãn, mà sửa mẫu nhãn là chuyện khác hẳn và có giới hạn riêng.
Ví dụ giả định: cân ba phương án cho một nhãn bị từ chối
Một cơ sở nước mía đóng chai nộp nhãn "NGỌT THANH" kèm hình một khóm mía cách điệu. Thông báo cho rằng chữ "NGỌT THANH" mô tả hương vị. Bảng dưới đây so sánh ba phương án mà chủ đơn có thể cân nhắc.
| Phương án | Việc phải làm | Khả năng được chấp nhận | Nhãn nhận được |
|---|---|---|---|
| Lập luận gợi ý | Viết lập luận rằng cụm từ không mô tả trực tiếp | Thấp, vì "ngọt thanh" là cách người Việt tả vị nước mía | Nếu thắng thì có nhãn chữ, nhưng phạm vi vẫn yếu |
| Không bảo hộ riêng phần chữ | Đồng ý ghi nhận chữ "NGỌT THANH" không bảo hộ riêng | Khá cao nếu hình khóm mía đủ độc đáo | Nhãn bảo hộ chủ yếu nhờ phần hình |
| Đổi nhãn, nộp đơn mới | Chọn tên riêng làm nhãn chính, giữ "ngọt thanh" làm câu mô tả | Phụ thuộc kết quả tra cứu tên mới | Nhãn mạnh hơn, nhưng mất ngày nộp đơn cũ |
Trong ví dụ này, phương án thứ hai giữ được đơn hiện tại, còn phương án thứ ba xây được tài sản bền hơn. Một số chủ đơn làm cả hai: trả lời theo phương án thứ hai để giữ đơn, đồng thời nộp đơn mới cho tên riêng. Quyết định nên dựa vào kế hoạch kinh doanh, không chỉ vào chuyện thắng hay thua một thông báo.
Những lập luận nên tránh khi bị từ chối vì mô tả
Một số lập luận nghe hợp lý với người kinh doanh nhưng không có giá trị trong thẩm định, thậm chí làm văn bản yếu đi. Đọc qua danh sách này trước khi viết.
- "Doanh nghiệp đã đăng ký kinh doanh với tên này." Tên doanh nghiệp và nhãn hiệu là hai chế định khác nhau; được đặt tên doanh nghiệp không có nghĩa dấu hiệu có khả năng phân biệt.
- "Nhãn đã dùng nhiều năm." Không có chứng cứ thì câu này không có giá trị. Nếu muốn dựa vào quá trình sử dụng, phải đi theo hướng chứng minh khả năng phân biệt có được qua sử dụng, với hồ sơ đầy đủ.
- "Sản phẩm của người nộp đơn thật sự giòn, sạch, ngon." Câu này vô tình xác nhận dấu hiệu đang mô tả đúng tính chất sản phẩm, tức là củng cố lý do từ chối.
- "Từ này có nhiều nghĩa." Chỉ có giá trị khi các nghĩa khác thật sự là nghĩa người mua nghĩ tới khi thấy sản phẩm, không phải nghĩa hiếm gặp trong từ điển.
- "Không ai khác dùng từ này." Việc chưa ai dùng không chứng minh từ đó không mô tả; luật giữ những từ mô tả cho người kinh doanh tương lai, không chỉ người hiện tại.
Mỗi câu trên đều xuất phát từ tâm lý rất tự nhiên của chủ đơn. Nhận ra chúng sớm giúp văn bản trả lời tập trung vào những luận điểm có cơ hội.
Khi nào nên đổi nhãn thay vì tranh luận
Một nhãn mô tả, dù được cấp sau nhiều vòng tranh luận, cũng là một nhãn yếu. Phạm vi bảo hộ hẹp, đối thủ dùng từ gần giống để mô tả sản phẩm của họ một cách hợp pháp, và bạn khó ngăn người khác. Vì vậy, nếu nhãn còn mới, chưa in bao bì số lượng lớn, đổi sang một dấu hiệu có khả năng phân biệt thường là lựa chọn kinh doanh tốt hơn.
Cách đổi hợp lý là giữ phần mô tả như một dòng giới thiệu sản phẩm, và đưa vào một tên riêng làm nhãn chính. Ví dụ giả định: thay vì "BÁNH TRÁNG SIÊU GIÒN", dùng "BÀ TƯ HẠNH" làm nhãn, còn "siêu giòn" chỉ là câu mô tả trên bao bì. Trước khi chốt tên mới, nên tra trước trên TraCuuThuongHieu.com hoặc cơ sở dữ liệu của Cục để tránh vấp đúng vấn đề xung đột ở vòng sau.
Với nhãn đã dùng lâu, đã được khách hàng biết đến, hướng chứng minh khả năng phân biệt qua sử dụng đáng cân nhắc hơn. Hướng này được trình bày ở bài riêng, vì cách gom chứng cứ khá công phu.
Câu hỏi thường gặp
Nhãn chỉ có tên nguyên liệu nhưng viết bằng phông chữ đặc biệt thì có được bảo hộ không?
Phông chữ thông thường hoặc cách trình bày đơn giản không làm một từ mô tả trở nên có khả năng phân biệt. Chỉ khi phần trình bày thật sự độc đáo, nổi bật, mới có thể xem xét bảo hộ cho cách trình bày đó, còn chữ vẫn có thể bị ghi nhận không bảo hộ riêng.
Viết sai chính tả cố ý một từ mô tả có giúp được không?
Thường không. Nếu người mua vẫn đọc và hiểu như từ mô tả gốc, ví dụ viết "NGONN" thay cho "ngon", dấu hiệu vẫn bị coi là mô tả. Cách này còn làm nhãn trông thiếu chuyên nghiệp.
Ghép hai từ mô tả lại với nhau có tạo khả năng phân biệt không?
Phụ thuộc cách ghép. Hai từ mô tả ghép theo cách thông thường, như "sạch tươi", vẫn mô tả. Cách ghép bất ngờ, tạo nghĩa mới hoặc âm điệu lạ có thể được coi là có khả năng phân biệt, nhưng cần lập luận cụ thể.
Chấp nhận không bảo hộ riêng một từ thì sau này có được dùng ký hiệu ® cho cả nhãn không?
Khi nhãn đã được cấp văn bằng, bạn được dùng ký hiệu cho thấy nhãn đã đăng ký đối với nhãn như đã đăng ký. Tuy vậy, không nên dùng ký hiệu đó riêng cạnh phần không được bảo hộ riêng, vì dễ gây hiểu lầm rằng bạn có độc quyền với từ đó.
Từ tiếng nước ngoài ít người Việt hiểu có bị coi là mô tả không?
Cục đánh giá theo khả năng hiểu của người tiêu dùng liên quan tại Việt Nam. Từ tiếng Anh thông dụng thường bị xét theo nghĩa. Từ của ngôn ngữ ít phổ biến có thể được coi là tuỳ ý, nhưng nếu sản phẩm nhắm tới khách hiểu ngôn ngữ đó, kết luận có thể khác.
Nếu đối thủ đã được cấp nhãn chứa đúng từ mô tả đó thì mình có lập luận được không?
Bạn có thể nêu như chứng cứ phụ về cách thẩm định trước đây, nhưng mỗi đơn được xét riêng. Có thể nhãn đó được cấp vì còn yếu tố khác, hoặc kèm điều kiện không bảo hộ riêng. Nên tra kỹ văn bằng của họ trước khi dẫn.