Khi một chủ nhãn nước ngoài nộp đăng ký quốc tế theo hệ thống Madrid và chỉ định Việt Nam, Cục Sở hữu trí tuệ thẩm định nhãn hiệu đó theo luật Việt Nam như một đơn quốc gia; nếu không từ chối trong thời hạn mà hệ thống Madrid cho phép, nhãn được bảo hộ tại Việt Nam. Chủ nhãn không cần đại diện ở Việt Nam để bắt đầu, nhưng cần hiểu Cục xem gì, kết quả có những dạng nào, và lúc nào thì phải có người làm việc tại chỗ.
Việt Nam tham gia cả Thoả ước Madrid và Nghị định thư Madrid, nên là một trong những nước được chỉ định khá thường xuyên trong đăng ký quốc tế. Bài này nhìn đường Madrid từ phía Việt Nam: hồ sơ đến Cục ra sao, khác đơn nộp thẳng ở đâu, và những việc chủ nhãn hay bỏ quên sau khi đã "được bảo hộ". Chiều ngược lại, doanh nghiệp Việt Nam dùng Madrid để ra nước ngoài, không thuộc phạm vi bài này.
Đường Madrid chiều vào Việt Nam vận hành thế nào
Chủ nhãn có một đơn hoặc một đăng ký ở cơ quan sở hữu trí tuệ nước mình, gọi là đơn gốc hoặc đăng ký gốc. Dựa trên đó, họ nộp đơn đăng ký quốc tế qua chính cơ quan này và chọn danh sách nước muốn bảo hộ. Văn phòng quốc tế thuộc Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) kiểm tra hình thức, ghi vào sổ đăng ký quốc tế, rồi gửi thông báo chỉ định tới từng nước.
Với Việt Nam, Cục Sở hữu trí tuệ nhận thông báo chỉ định đó, không nhận một bộ hồ sơ giấy từ chủ nhãn. Ngày đăng ký quốc tế (hoặc ngày chỉ định sau, nếu Việt Nam được thêm vào sau) được coi tương đương ngày nộp đơn tại Việt Nam. Ngày ưu tiên, nếu chủ nhãn có yêu cầu hợp lệ, được giữ theo đăng ký quốc tế.
Điểm tiện lợi là chủ nhãn quản lý một đăng ký duy nhất bằng một ngôn ngữ của hệ thống, thanh toán tập trung, và không phải thuê đại diện ở từng nước ngay từ đầu. Điểm đánh đổi là Việt Nam xem xét nhãn hiệu độc lập: nước khác chấp nhận không có nghĩa Việt Nam chấp nhận, và ngược lại.
Còn một đường nữa là chỉ định sau. Chủ nhãn đã có đăng ký quốc tế từ trước nhưng lúc đó chưa chọn Việt Nam có thể bổ sung Việt Nam vào danh sách sau này. Ngày có hiệu lực tại Việt Nam khi đó tính theo ngày chỉ định sau, không lùi về ngày đăng ký quốc tế ban đầu, nên ai đó đã nộp đơn ở Việt Nam trong khoảng giữa vẫn có thể được ưu tiên hơn.
Cục nhận gì và thẩm định gì
Vì hình thức đã được Văn phòng quốc tế kiểm tra, phần việc chính của Cục là thẩm định nội dung. Thẩm định viên xem mẫu nhãn có khả năng phân biệt theo tiêu chí của luật Việt Nam không, có thuộc dấu hiệu bị loại trừ không, và có trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn đã nộp, đã cấp trước đó tại Việt Nam cho hàng hoá, dịch vụ trùng hoặc tương tự không.
Danh mục hàng hoá, dịch vụ cũng được xem kỹ. Một danh mục viết theo thói quen của nước gốc, chẳng hạn những thuật ngữ rất rộng mà cơ quan nước đó chấp nhận, có thể bị Cục coi là không rõ ràng. Khi đó Cục có thể từ chối tạm thời một phần danh mục và yêu cầu làm rõ, dù phần nhãn hiệu không có vấn đề.
Một số yếu tố đặc thù Việt Nam hay làm chủ nhãn nước ngoài bất ngờ. Phần chữ trong nhãn tình cờ trùng một từ tiếng Việt mô tả sản phẩm; tên địa danh nước ngoài mà người Việt biết như nơi xuất xứ của một mặt hàng; hoặc nhãn gần giống một nhãn Việt Nam mà chủ nhãn nước ngoài không biết tới vì không tra cứu tại Việt Nam. Tra cứu tại Việt Nam trước khi chỉ định, ví dụ trên TraCuuThuongHieu.com hoặc cơ sở dữ liệu của Cục, giúp lường trước phần lớn các tình huống này.
Về thời gian, Cục phải gửi từ chối tạm thời trong một thời hạn do hệ thống Madrid ấn định và Việt Nam đã tuyên bố khi tham gia; hết thời hạn đó mà không có từ chối thì Cục không còn quyền từ chối đăng ký quốc tế này nữa. Đây là điểm khác lớn so với đơn quốc gia, nơi thời gian thẩm định thực tế có thể kéo dài hơn dự kiến. Dù vậy, chủ nhãn đừng coi im lặng trong vài tháng đầu là đã an toàn: thông báo từ chối có thể đến sát cuối thời hạn, và lúc đó chủ nhãn cần có ngay người đại diện tại Việt Nam để kịp trả lời.
Ba dạng kết quả chủ nhãn có thể nhận
Tuyên bố cho bảo hộ. Cục thông báo qua Văn phòng quốc tế rằng nhãn được bảo hộ tại Việt Nam cho toàn bộ danh mục đã chỉ định. Đây là kết quả rõ ràng nhất và được ghi vào sổ đăng ký quốc tế.
Từ chối tạm thời. Cục gửi thông báo nêu lý do từ chối cho toàn bộ hoặc một phần danh mục, kèm thời hạn để chủ nhãn trả lời. Để trả lời, chủ nhãn phải làm qua tổ chức đại diện sở hữu công nghiệp tại Việt Nam. Không trả lời thì từ chối trở thành chính thức cho phần bị nêu.
Không có thông báo gì trong thời hạn. Theo nguyên tắc của hệ thống Madrid, nếu nước được chỉ định không gửi từ chối tạm thời trong thời hạn quy định thì nhãn được coi là được bảo hộ ở nước đó. Tuy vậy, khi cần chứng minh quyền trước cơ quan thực thi tại Việt Nam, chủ nhãn thường cần giấy tờ xác nhận rõ ràng hơn sự im lặng, nên phần cuối bài nói về việc này.
Bảo hộ một phần. Đây là biến thể của từ chối tạm thời: một số hàng hoá, dịch vụ được chấp nhận, số còn lại bị từ chối. Chủ nhãn có thể chấp nhận phần đã được bảo hộ và bỏ phần còn lại, hoặc tranh luận để giữ lại phần bị từ chối.
So sánh đơn nộp thẳng và đăng ký quốc tế khi vào Việt Nam
Không có đường nào tốt hơn cho mọi trường hợp. Bảng dưới so sánh ở những điểm chủ nhãn nước ngoài thường hỏi; chi phí cụ thể không nêu vì phụ thuộc biểu phí hiện hành và số nước chỉ định.
| Tiêu chí | Đơn quốc gia nộp thẳng | Đăng ký quốc tế chỉ định Việt Nam |
|---|---|---|
| Điều kiện | Không cần có đơn ở nước khác | Cần đơn hoặc đăng ký gốc ở nước xuất xứ |
| Đại diện tại Việt Nam | Bắt buộc ngay từ đầu với chủ nhãn không có cơ sở tại Việt Nam | Chỉ cần khi phải trả lời từ chối tạm thời hoặc làm thủ tục tại chỗ |
| Ngôn ngữ hồ sơ | Tiếng Việt | Một ngôn ngữ của hệ thống Madrid; Cục tự xử lý khi thẩm định |
| Mẫu nhãn và danh mục | Soạn riêng cho Việt Nam, có thể điều chỉnh theo thị trường | Phải nằm trong phạm vi đăng ký gốc, không mở rộng được |
| Giấy tờ cấp cho chủ nhãn | Văn bằng do Cục cấp | Ghi nhận trong sổ đăng ký quốc tế; xác nhận tại Việt Nam theo yêu cầu |
| Ghi nhận thay đổi về sau | Làm tại Cục qua người đại diện | Phần lớn làm tập trung qua Văn phòng quốc tế |
| Phụ thuộc đăng ký gốc | Không | Có, trong những năm đầu kể từ ngày đăng ký quốc tế |
Chủ nhãn muốn bản nhãn riêng cho Việt Nam (thêm phiên âm, đổi màu, thêm chữ tiếng Việt) thì đơn quốc gia thường hợp hơn, vì đăng ký quốc tế buộc phải giống mẫu nhãn gốc.
Lệ thuộc vào đăng ký gốc trong những năm đầu
Theo cơ chế Madrid, trong một giai đoạn đầu (năm năm kể từ ngày đăng ký quốc tế), hiệu lực của đăng ký quốc tế gắn với đơn hoặc đăng ký gốc. Nếu đăng ký gốc bị từ chối, bị huỷ, bị thu hẹp ở nước xuất xứ trong giai đoạn này, phần tương ứng của đăng ký quốc tế ở mọi nước được chỉ định, kể cả Việt Nam, cũng bị ảnh hưởng theo. Giới làm nghề gọi đây là rủi ro "tấn công trung tâm".
Để giảm thiệt hại, Nghị định thư Madrid cho phép chuyển đăng ký quốc tế đã bị huỷ thành đơn quốc gia ở từng nước được chỉ định, giữ nguyên ngày nộp đơn, nếu làm trong thời hạn ngắn theo quy định của hệ thống. Ở Việt Nam, việc chuyển đổi này làm qua tổ chức đại diện và phải đáp ứng yêu cầu của một đơn quốc gia. Chủ nhãn nên dặn người theo dõi danh mục toàn cầu báo ngay khi đăng ký gốc gặp vấn đề, để không lỡ thời hạn.
Với doanh nghiệp có nhãn mới, đơn gốc chưa được cấp ở nước mình, rủi ro này đáng cân nhắc. Nếu thị trường Việt Nam quan trọng và đơn gốc có nguy cơ bị phản đối, nộp đơn quốc gia riêng vào Việt Nam có thể an toàn hơn.
Chứng minh quyền tại Việt Nam khi cần thực thi
Đăng ký quốc tế có hiệu lực tại Việt Nam, nhưng cơ quan hải quan, quản lý thị trường, thanh tra hay toà án thường hỏi một giấy tờ cụ thể. Trình tự chuẩn bị nên làm trước, không đợi tới khi phát hiện hàng xâm phạm.
- Tra sổ đăng ký quốc tế để xác nhận tình trạng chỉ định Việt Nam và danh mục được bảo hộ thực tế.
- Qua tổ chức đại diện, đề nghị Cục cấp văn bản xác nhận nhãn hiệu đăng ký quốc tế được bảo hộ tại Việt Nam, theo thủ tục đang áp dụng.
- Chuẩn bị bản dịch tiếng Việt danh mục hàng hoá, dịch vụ được bảo hộ để các cơ quan thực thi dễ đối chiếu.
- Thu thập bằng chứng chủ nhãn đang sử dụng hoặc chuẩn bị sử dụng nhãn tại Việt Nam, phòng khi bị yêu cầu chấm dứt do không sử dụng.
- Nếu dự kiến nhiều hàng nhập khẩu, cân nhắc đề nghị kiểm tra, giám sát tại cơ quan hải quan với giấy tờ đã chuẩn bị.
Tên gọi và thành phần hồ sơ của thủ tục xác nhận có thể thay đổi theo văn bản hướng dẫn. Bạn nên hỏi tổ chức đại diện hoặc Cục yêu cầu hiện hành, và để sẵn bản sao giấy tờ ở Việt Nam thay vì giữ ở trụ sở nước ngoài.
Câu hỏi thường gặp
Đăng ký quốc tế chỉ định Việt Nam có được Cục cấp văn bằng như đơn quốc gia không?
Đăng ký quốc tế được ghi nhận trong sổ đăng ký quốc tế, không phải văn bằng quốc gia thông thường. Khi cần giấy tờ chứng minh tại Việt Nam, chủ nhãn có thể đề nghị Cục xác nhận nhãn được bảo hộ theo thủ tục hiện hành.
Chỉ định Việt Nam rồi có cần thuê đại diện ở Việt Nam không?
Giai đoạn đầu thì không. Chủ nhãn chỉ cần đại diện tại Việt Nam khi phải trả lời thông báo từ chối tạm thời, đề nghị xác nhận, xử lý xâm phạm hoặc làm thủ tục khác trực tiếp với cơ quan Việt Nam.
Mẫu nhãn trong đăng ký quốc tế có sửa riêng cho Việt Nam được không?
Không. Mẫu nhãn phải giống đăng ký gốc và giống nhau ở mọi nước chỉ định. Muốn có bản riêng cho Việt Nam, chẳng hạn kèm chữ tiếng Việt, chủ nhãn cần nộp đơn quốc gia riêng.
Việt Nam có thẩm định đăng ký quốc tế dễ hơn đơn quốc gia không?
Không. Cục áp dụng cùng tiêu chí của luật Việt Nam về khả năng phân biệt, dấu hiệu bị loại trừ và nhãn có trước. Khác biệt chủ yếu nằm ở đường đi của hồ sơ và cách ghi nhận kết quả.
Nếu đăng ký gốc ở nước nhà bị huỷ thì bảo hộ tại Việt Nam có mất không?
Trong năm năm đầu kể từ ngày đăng ký quốc tế, phần bị huỷ của đăng ký gốc kéo theo phần tương ứng ở các nước chỉ định. Chủ nhãn có thể chuyển thành đơn quốc gia tại Việt Nam giữ ngày nộp đơn nếu làm trong thời hạn hệ thống cho phép.
Đổi tên hoặc địa chỉ chủ nhãn thì báo ở đâu?
Với đăng ký quốc tế, thay đổi về chủ sở hữu, tên, địa chỉ thường được ghi nhận tập trung qua Văn phòng quốc tế và có hiệu lực ở các nước chỉ định. Một số việc phát sinh riêng tại Việt Nam vẫn cần làm qua người đại diện tại chỗ.