Một dấu hiệu ban đầu thiếu khả năng phân biệt, chẳng hạn mô tả hoặc thông dụng, vẫn có thể được bảo hộ nếu bạn chứng minh nó đã được sử dụng và được thừa nhận rộng rãi như một nhãn hiệu, tức là người mua đã gắn dấu hiệu đó với sản phẩm của riêng bạn. Người làm nghề hay gọi đây là "nghĩa thứ hai" của dấu hiệu.
Đây là hướng trả lời tốn công nhất trong các hướng vượt thông báo từ chối, vì gánh nặng chứng minh hoàn toàn thuộc về chủ đơn và Cục đánh giá khá chặt. Bài này giải thích điều cần chứng minh, những loại chứng cứ có giá trị, cách sắp xếp hồ sơ và những điểm khiến hồ sơ bị bác.
Điều bạn thật sự phải chứng minh
Luật Sở hữu trí tuệ cho phép bảo hộ một số dấu hiệu vốn thiếu khả năng phân biệt nếu chúng đã được sử dụng và thừa nhận rộng rãi với danh nghĩa một nhãn hiệu. Khi đọc quy định, bạn cần chú ý mốc thời gian được xét; theo cách hiểu phổ biến, quá trình sử dụng phải diễn ra trước ngày nộp đơn. Hãy đối chiếu bản hợp nhất Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành để nắm chính xác điều kiện.
Điều cần chứng minh không phải là bạn đã bán hàng nhiều năm, mà là người tiêu dùng liên quan nhận ra dấu hiệu như tên gọi của một nguồn gốc kinh doanh cụ thể. Doanh số lớn chỉ là chứng cứ gián tiếp. Nếu nhãn của bạn là "SẠCH TƯƠI" cho rau, chuyên viên muốn thấy người mua khi nghe "Sạch Tươi" thì nghĩ đến cửa hàng hoặc hợp tác xã của bạn, chứ không chỉ nghĩ đến rau sạch nói chung.
Ba yếu tố thường được xem xét cùng nhau: thời gian sử dụng liên tục, phạm vi địa lý và quy mô sử dụng, và mức độ nhận biết trong công chúng liên quan. Không có ngưỡng số năm hay số tỉnh cố định; một nhãn dùng ở nhiều tỉnh, quảng bá rộng trong vài năm có thể mạnh hơn một nhãn dùng lâu nhưng chỉ ở một chợ.
Một điểm hay bị bỏ qua: dấu hiệu phải được dùng như nhãn hiệu. Nếu trên bao bì, chữ "SẠCH TƯƠI" chỉ xuất hiện như một dòng mô tả bên dưới một tên khác, quá trình sử dụng đó không chứng minh được gì cho "SẠCH TƯƠI" như một nhãn.
Các loại chứng cứ và giá trị của từng loại
Hồ sơ mạnh thường gồm nhiều loại chứng cứ bổ sung cho nhau. Bảng dưới đây xếp các loại phổ biến kèm lưu ý.
| Loại chứng cứ | Chứng minh điều gì | Lưu ý để có giá trị |
|---|---|---|
| Hoá đơn, chứng từ bán hàng | Thời gian và quy mô sử dụng | Có ngày tháng, ghi đúng nhãn và đúng sản phẩm, trải đều theo thời gian |
| Ảnh bao bì, sản phẩm qua các năm | Cách dấu hiệu được dùng như nhãn | Thể hiện rõ dấu hiệu ở vị trí nhãn chính, xác định được thời điểm |
| Hợp đồng phân phối, danh sách điểm bán | Phạm vi địa lý | Liệt kê theo tỉnh, thành phố hiện hành, có ngày ký |
| Chi phí và tài liệu quảng cáo | Mức độ đầu tư làm công chúng biết đến | Tài liệu quảng cáo phải dùng đúng dấu hiệu, có thời điểm phát hành |
| Bài báo, chương trình truyền hình độc lập | Công chúng và báo chí gắn dấu hiệu với chủ đơn | Nguồn độc lập, không phải bài quảng cáo trả phí |
| Giải thưởng, chứng nhận | Sự thừa nhận của bên thứ ba | Phải gắn với đúng nhãn, không chỉ với tên doanh nghiệp |
| Khảo sát người tiêu dùng | Mức độ nhận biết trực tiếp | Do đơn vị độc lập thực hiện, phương pháp rõ ràng, câu hỏi không dẫn dắt |
Chứng cứ có trước ngày nộp đơn mới có giá trị chính. Chứng cứ sau ngày nộp có thể làm bối cảnh nhưng không nên là trụ cột.
Sắp xếp hồ sơ chứng cứ cho chuyên viên dễ đọc
Một thùng hoá đơn đổ vào văn bản trả lời không thuyết phục ai. Hồ sơ nên được tổ chức như một bản trình bày.
- Viết một bản tóm tắt dài một đến hai trang: dấu hiệu dùng từ khi nào, cho sản phẩm nào, ở đâu, quy mô ra sao, công chúng biết đến qua kênh nào.
- Lập bảng thời gian theo năm: doanh thu ước tính, số điểm bán, các tỉnh có mặt, các chiến dịch quảng bá chính.
- Chọn chứng cứ tiêu biểu cho mỗi năm và mỗi khu vực thay vì nộp tất cả; giữ bản đầy đủ để bổ sung khi được yêu cầu.
- Đánh số từng tài liệu, mỗi tài liệu có một dòng mô tả nó chứng minh điều gì.
- Che thông tin bí mật kinh doanh như giá nhập, tên khách hàng cá nhân khi không cần thiết.
- Đối với tài liệu tiếng nước ngoài, chuẩn bị bản dịch tiếng Việt.
- Nếu số liệu tổng hợp do chính doanh nghiệp lập, cân nhắc có xác nhận của kế toán hoặc kiểm toán để tăng độ tin cậy.
Hồ sơ sắp xếp tốt còn có giá trị lâu dài: nếu sau này nhãn bị người khác yêu cầu huỷ bỏ hoặc chấm dứt, bạn đã có sẵn bộ chứng cứ sử dụng.
Ví dụ giả định: bản tóm tắt chứng cứ dài một trang
Một hợp tác xã ở Đồng Tháp nộp nhãn chữ "SEN HỒNG" cho trà sen và hạt sen sấy. Cục cho rằng dấu hiệu chỉ nguyên liệu và gợi nguồn gốc, thiếu khả năng phân biệt. Hợp tác xã đã dùng đúng hai chữ này làm tên chính trên bao bì từ lâu trước khi nộp đơn.
Bản tóm tắt có thể trình bày theo trình tự: năm bắt đầu dùng dấu hiệu và sản phẩm đầu tiên; các mốc mở rộng thị trường, ví dụ năm nào có mặt ở hệ thống cửa hàng đặc sản tại Thành phố Hồ Chí Minh, năm nào vào chuỗi siêu thị ở Hà Nội, năm nào bán qua sàn thương mại điện tử với đơn giao đi nhiều tỉnh; doanh thu theo từng năm có xác nhận của kế toán; các hội chợ đã tham gia với gian hàng mang dấu hiệu; các bài báo, phóng sự độc lập nhắc đến sản phẩm bằng đúng hai chữ đó; và kết quả một khảo sát nhỏ, nếu có.
Mỗi ý trong bản tóm tắt dẫn chiếu đến số tài liệu trong phụ lục. Chuyên viên đọc một trang là nắm được câu chuyện, rồi mở phụ lục để kiểm tra những điểm họ quan tâm. Lưu ý trong ví dụ này, kể cả khi hồ sơ tốt, kết quả còn phụ thuộc vào việc "sen hồng" có bị coi là tên chung của một loại sen mà nhiều cơ sở cùng dùng hay không; nếu nhiều cơ sở khác cũng dùng đúng hai chữ này, mức độ thừa nhận gắn riêng với hợp tác xã sẽ khó chứng minh.
Những điểm khiến hồ sơ bị bác
Chứng cứ không gắn với đúng dấu hiệu. Hoá đơn ghi tên doanh nghiệp, không ghi nhãn; ảnh bao bì mà dấu hiệu chỉ là dòng chữ nhỏ. Chuyên viên không thể kết luận người mua nhận biết dấu hiệu đó.
Dấu hiệu sử dụng khác dấu hiệu đăng ký. Bạn bán hàng với nhãn có thêm hình, thêm chữ, nhưng đơn chỉ đăng ký phần chữ mô tả. Quá trình sử dụng chứng minh cho cả tổng thể, không phải cho riêng phần chữ.
Phạm vi quá hẹp. Dùng ở một khu chợ, một quận nội thành cũ, hoặc chỉ bán qua một trang mạng xã hội ít người theo dõi khó đạt mức thừa nhận rộng rãi.
Chứng cứ tự lập, thiếu xác thực. Bảng doanh thu tự gõ không có chứng từ, ảnh không xác định được thời điểm, bài đăng không rõ nguồn.
Dấu hiệu quá thông dụng. Có những từ chung chung đến mức gần như không thể đạt nghĩa thứ hai, như tên gọi thông thường của chính sản phẩm. Với những dấu hiệu này, chứng cứ sử dụng hiếm khi đủ.
Khảo sát người tiêu dùng: có nên làm không
Khảo sát người tiêu dùng là chứng cứ trực tiếp nhất cho mức độ nhận biết, vì nó hỏi thẳng người mua có gắn dấu hiệu với một nguồn gốc cụ thể không. Nhưng nó cũng là chứng cứ dễ bị nghi ngờ nhất nếu làm không chuẩn.
Một khảo sát đáng tin thường do đơn vị nghiên cứu thị trường độc lập thực hiện, có mô tả cách chọn mẫu đại diện cho người tiêu dùng liên quan, số lượng người được hỏi, địa bàn, thời gian, và đặc biệt là bộ câu hỏi. Câu hỏi không được dẫn dắt; hỏi "Bạn có biết Sạch Tươi là rau của hợp tác xã nào không?" là dẫn dắt, vì đã gợi ý có một hợp tác xã. Câu hỏi mở như "Khi nghe Sạch Tươi gắn với rau củ, bạn nghĩ đến điều gì?" cho kết quả có giá trị hơn.
Chi phí và thời gian làm khảo sát không nhỏ, và kết quả có thể bất lợi. Vì vậy chỉ nên làm khi nhãn thật sự quan trọng và các chứng cứ khác đã cho thấy mức độ sử dụng đáng kể. Nếu kết quả không như mong đợi, đó cũng là tín hiệu để cân nhắc đổi hướng.
Khi nào nên chọn hướng khác
Hướng chứng minh qua sử dụng phù hợp với nhãn đã dùng lâu, phạm vi rộng, gắn liền với uy tín của doanh nghiệp, và không có cách nào khác giữ được. Với nhãn mới hoặc dùng ở quy mô nhỏ, chi phí gom chứng cứ thường lớn hơn lợi ích, và khả năng thành công thấp.
Trong nhiều trường hợp, cách thực tế hơn là đăng ký nhãn dưới dạng kết hợp, có thêm yếu tố phân biệt như một tên riêng hoặc một hình độc đáo, chấp nhận phần mô tả không bảo hộ riêng. Bạn vẫn dùng được dấu hiệu mô tả trên bao bì, trong khi nhãn được bảo hộ nhờ phần còn lại. Song song, hãy tiếp tục lưu chứng cứ sử dụng một cách có hệ thống; nếu vài năm sau dấu hiệu thật sự được thừa nhận rộng rãi, bạn có nền tảng để nộp đơn riêng cho nó.
Lưu chứng cứ có hệ thống nghĩa là mỗi năm giữ lại mẫu bao bì, một số hoá đơn tiêu biểu theo từng khu vực, tài liệu quảng cáo đã phát hành và các bài báo nhắc đến nhãn. Một thư mục được cập nhật đều đặn có giá trị hơn nhiều so với việc lục tìm khi đã nhận thông báo.
Câu hỏi thường gặp
Cần sử dụng nhãn bao nhiêu năm thì được coi là thừa nhận rộng rãi?
Luật không đặt số năm cố định. Cục xem xét tổng hợp thời gian, phạm vi, quy mô và mức độ nhận biết. Vài năm sử dụng mạnh trên phạm vi rộng có thể đủ, trong khi nhiều năm sử dụng nhỏ lẻ có thể không đủ.
Bán hàng chủ yếu trên mạng xã hội thì chứng minh phạm vi thế nào?
Bạn có thể dùng dữ liệu đơn hàng thể hiện địa chỉ giao hàng theo tỉnh, số người theo dõi và tương tác, nhưng cần thể hiện dấu hiệu được dùng như nhãn trong các bài bán hàng. Dữ liệu nên được xuất từ hệ thống, có ngày tháng, không chỉ là ảnh chụp màn hình rời rạc.
Có thể nộp chứng cứ sử dụng sau ngày nộp đơn không?
Có thể nộp làm bối cảnh, nhưng giá trị chính thuộc về chứng cứ cho thấy dấu hiệu đã được thừa nhận trước ngày nộp đơn. Hồ sơ chỉ có chứng cứ sau ngày nộp thường không đủ.
Chứng cứ sử dụng của nhà phân phối có tính cho chủ đơn không?
Có thể, nếu thể hiện rõ nhà phân phối bán sản phẩm mang nhãn của chủ đơn theo thoả thuận với chủ đơn. Hợp đồng phân phối giúp nối chứng cứ đó về chủ đơn.
Nhãn được chấp nhận nhờ chứng cứ sử dụng thì có yếu hơn nhãn bình thường không?
Về mặt văn bằng, nhãn được bảo hộ như các nhãn khác. Tuy vậy, khả năng phân biệt của nó dựa vào sự nhận biết của thị trường, nên bạn cần tiếp tục sử dụng và bảo vệ để không để dấu hiệu trở lại thành từ chung của ngành.