Hai nhãn hiệu bị coi là tương tự gây nhầm lẫn khi chúng gần nhau về cấu trúc, cách đọc, ý nghĩa hoặc cách trình bày đến mức người mua bình thường có thể tưởng hai sản phẩm cùng một nguồn gốc, dù chữ không giống hệt. Đây là lý do phổ biến nhất khiến một đơn nhãn hiệu bị từ chối ở bước thẩm định nội dung.
Người nộp đơn thường tự tin vì nhãn của mình "khác hai chữ", "khác màu" hay "có thêm hình". Thẩm định viên lại không so từng chữ theo kiểu đếm điểm khác nhau. Họ nhìn nhãn theo cách một người mua bận rộn nhìn trên kệ hàng hay nghe qua điện thoại. Bài này giải thích các tiêu chí so sánh dấu hiệu đó, phần so sánh sản phẩm có bài riêng trong cùng chuyên mục.
Nguyên lý chung: nhìn như người mua, không như người soi
Khi so sánh hai nhãn, chuẩn mực được dùng là nhận thức của người tiêu dùng bình thường đối với loại sản phẩm đó, không phải của chuyên gia thiết kế hay của chính chủ nhãn. Người tiêu dùng bình thường hiếm khi thấy hai nhãn đặt cạnh nhau; họ nhớ mang máng một cái tên, một hình, rồi gặp lại ở chỗ khác. Vì vậy câu hỏi đúng là: nhớ một nhãn rồi gặp nhãn kia, người ta có dễ nghĩ đó là cùng một hãng không.
Từ nguyên lý này rút ra ba hệ quả. Thứ nhất, những điểm giống nhau thường nặng ký hơn điểm khác nhau, vì trí nhớ giữ phần nổi bật chứ không giữ chi tiết. Thứ hai, phần đầu của từ, phần dễ đọc to, phần chiếm diện tích lớn của nhãn thường được coi trọng hơn. Thứ ba, mức chú ý của người mua thay đổi theo sản phẩm: mua kẹo ở tiệm tạp hoá thì lướt qua, mua máy móc giá trị cao thì cân nhắc kỹ hơn, nên ngưỡng nhầm lẫn cũng khác.
Những nguyên lý này được cụ thể hoá trong văn bản hướng dẫn thẩm định của Cục. Bạn không cần thuộc từng điều, nhưng nên hiểu tinh thần để đánh giá nhãn của mình một cách thực tế.
Các khía cạnh so sánh dấu hiệu chữ
Với nhãn chữ hoặc phần chữ của nhãn kết hợp, thẩm định viên thường xem các khía cạnh dưới đây. Các ví dụ đều là tên giả định.
| Khía cạnh | Câu hỏi đặt ra | Ví dụ giả định dễ bị coi là tương tự |
|---|---|---|
| Cấu trúc chữ | Số âm tiết, các chữ cái trùng, thứ tự sắp xếp | "Vinora" và "Vinoura" |
| Cách phát âm | Đọc lên nghe có gần nhau không, kể cả theo cách người Việt hay đọc từ nước ngoài | "Kafeo" và "Caphéo" |
| Ý nghĩa | Hai nhãn có gợi cùng một ý, cùng một hình ảnh không | "Sao Hôm" và "Evening Star" |
| Phiên âm, dịch nghĩa | Một nhãn có phải là bản dịch hay phiên âm của nhãn kia không | Nhãn tiếng Việt và bản dịch tiếng Anh của nó |
| Thêm bớt yếu tố yếu | Khác nhau chỉ ở phần mô tả, số, ký hiệu phụ | "Hạ Long Xanh" và "Hạ Long Xanh 68" |
| Chữ có dấu, không dấu | Bỏ dấu hoặc đổi dấu có làm thay đổi cách nhận biết không | "Mộc Trà" và "Moc Tra" |
Chỉ một khía cạnh trùng chưa chắc dẫn đến kết luận tương tự; ngược lại, khác ở một khía cạnh cũng chưa đủ để thoát. Thẩm định viên cân nhắc tổng hợp, và mỗi trường hợp có thể có kết luận khác nhau.
Phần phân biệt chính và yếu tố mô tả
Nhiều nhãn gồm một phần độc đáo đi kèm phần mô tả, như tên riêng cộng với "coffee", "pharma", "group", hay hình chiếc lá cộng chữ "organic". Khi so sánh, thẩm định viên xác định đâu là phần phân biệt chính, tức phần người mua dùng để nhận ra nguồn gốc. Phần mô tả ít được tính, vì ai trong ngành cũng có quyền dùng.
Hệ quả thực tế: hai nhãn có phần phân biệt chính giống nhau, chỉ khác phần mô tả, thường bị coi là tương tự. Ví dụ giả định "Lam Khê Coffee" và "Lam Khê Tea House" cho đồ uống. Ngược lại, hai nhãn chỉ giống nhau ở phần mô tả mà phần chính khác hẳn, như "Hoa Đá Coffee" và "Mây Trắng Coffee", thường không bị coi là tương tự chỉ vì cùng có chữ "Coffee".
Bài học khi đặt tên: sức mạnh của nhãn nằm ở phần phân biệt chính. Nếu phần này là một từ phổ biến, nhiều người đã dùng, thì nhãn của bạn vừa dễ bị đối chứng chặn, vừa khó ngăn người khác sau khi được cấp.
So sánh phần hình và nhãn kết hợp
Hình được so theo ý tưởng và ấn tượng. Hai hình con hạc vẽ theo phong cách khác nhau vẫn có thể bị coi là tương tự nếu bố cục và cảm giác chung gần nhau. Thẩm định viên dùng hệ thống phân loại yếu tố hình để tìm đối chứng, nên hình cùng chủ đề rất dễ bị gặp nhau.
Hình phổ biến ít trọng lượng. Hình học cơ bản, hình trang trí thông dụng, hình minh hoạ chính sản phẩm như hạt cà phê cho cà phê thường bị coi là yếu tố yếu. Hai nhãn giống nhau ở những hình này mà phần chữ khác hẳn thì thường không bị kết luận là tương tự chỉ vì phần hình.
Nhãn kết hợp thường được đọc theo phần chữ. Người mua gọi tên sản phẩm bằng chữ, không bằng hình. Vì vậy với nhãn vừa có chữ vừa có hình, phần chữ có khả năng phân biệt thường được xem là phần chính. Một nhãn chữ trùng với phần chữ của nhãn kết hợp có trước dễ bị coi là tương tự dù không có hình.
Màu sắc hiếm khi cứu được. Nếu bạn không yêu cầu bảo hộ màu, nhãn được coi như bảo hộ ở mọi màu. Đổi màu vì thế gần như không giúp tạo khác biệt. Ngay cả khi có yêu cầu màu, màu thường chỉ là yếu tố phụ.
Mối quan hệ giữa dấu hiệu và sản phẩm
So sánh dấu hiệu không diễn ra tách rời. Mức độ giống nhau của dấu hiệu và mức độ gần nhau của sản phẩm được xem xét cùng nhau. Hai nhãn rất giống nhau nhưng dùng cho sản phẩm cách xa, như dịch vụ kế toán và phân bón, có thể cùng tồn tại. Hai nhãn chỉ hơi giống nhưng dùng cho đúng cùng một sản phẩm thì ngưỡng nhầm lẫn thấp hơn nhiều.
Ngoài ra, nhãn có trước nổi tiếng hoặc được nhiều người biết thì phạm vi bảo vệ rộng hơn. Người mua dễ liên tưởng tới một cái tên quen thuộc, nên một nhãn mới gần giống nó dễ bị coi là gây nhầm lẫn kể cả khi sản phẩm không hoàn toàn trùng. Ngược lại, nếu phần giống nhau là thứ có mặt trong rất nhiều nhãn cùng ngành, khả năng phân biệt của nó đã bị pha loãng, và người mua quen phân biệt dựa vào phần khác.
Đó là lý do cùng một cặp tên có thể có kết luận khác nhau ở hai nhóm sản phẩm. Khi đánh giá rủi ro, bạn nên đặt hai câu hỏi cùng lúc: tên giống đến mức nào, và người mua của hai bên có gặp nhau trên cùng một quầy, cùng một sàn bán hàng không.
Những lập luận thường không thuyết phục thẩm định viên
Nhãn của mình có thêm hình riêng. Như đã nói, phần chữ thường được coi là phần người mua gọi tên sản phẩm. Thêm hình không xoá được sự giống nhau ở phần chữ, trừ khi phần chữ đó là từ mô tả.
Mình đã dùng tên này trước. Ở Việt Nam, quyền với nhãn hiệu thông thường phát sinh từ việc đăng ký, xét theo ngày nộp đơn. Việc dùng trước có thể có ý nghĩa ở thủ tục khác, nhưng không làm nhãn của bạn hết tương tự với đối chứng.
Hai bên bán ở hai tỉnh khác nhau. Văn bằng nhãn hiệu có hiệu lực trên toàn lãnh thổ. Khác khu vực kinh doanh hiện tại không được tính là khác biệt giữa hai dấu hiệu.
Khách hàng của mình không bao giờ nhầm. Khẳng định chung chung không có giá trị chứng minh. Thẩm định viên đánh giá theo người tiêu dùng bình thường, không theo nhóm khách quen của một cửa hàng cụ thể.
Ví dụ giả định: đi trọn một lượt so sánh
Một hợp tác xã ở Lâm Đồng nộp đơn nhãn "Đồi Mây" kèm hình ngọn đồi cách điệu cho cà phê rang xay. Thẩm định viên tìm được hai đối chứng: nhãn chữ "Đồi Mây Xanh" cho trà và cà phê của một chủ khác, nộp trước; và nhãn "Mây Đồi" cho dịch vụ lưu trú.
Với đối chứng thứ nhất, phần phân biệt chính của hai bên đều là "Đồi Mây"; chữ "Xanh" là yếu tố phụ, hình ngọn đồi của hợp tác xã là hình minh hoạ khá phổ biến. Sản phẩm trùng ở cà phê. Kết luận khả năng cao là tương tự gây nhầm lẫn cho cà phê. Với đối chứng thứ hai, chữ đảo ngược tạo cách đọc khác, và dịch vụ lưu trú xa với cà phê rang xay, nên đối chứng này nhiều khả năng bị loại.
Ví dụ cho thấy một nhãn có thể vướng ở đối chứng này nhưng thoát ở đối chứng khác. Khi nhận kết quả, đọc kỹ từng đối chứng và lý do riêng của nó, đừng gộp lại thành một cảm giác chung "bị trùng".
Tự đánh giá nhãn của mình trước khi nộp
Cách tự kiểm dưới đây không thay thế tra cứu chuyên nghiệp, nhưng giúp bạn loại sớm những phương án rủi ro cao.
- Viết riêng phần phân biệt chính của nhãn, bỏ hết từ mô tả, hình phổ biến và màu sắc.
- Đọc to phần đó và nghĩ ra các cách viết khác có thể đọc giống: thay c bằng k, thêm bớt h, có dấu và không dấu, chữ nước ngoài phiên âm.
- Dịch nghĩa phần đó sang tiếng Anh hoặc ngược lại, nếu nó có nghĩa.
- Tra từng biến thể trong cơ sở dữ liệu công khai về nhãn hiệu, giới hạn ở nhóm sản phẩm của bạn và các nhóm có liên quan.
- Với mỗi kết quả gần giống, hình dung người mua thật gặp hai nhãn trên kệ hoặc trên sàn bán hàng: họ có hỏi "có phải cùng hãng không".
- Nếu có nhiều kết quả gần giống ở đúng sản phẩm, cân nhắc đổi tên trước khi đầu tư bao bì, thay vì đặt cược vào lập luận sau này.
Việc tra cứu chi tiết và đánh giá khả năng trùng trước khi nộp có thể tham khảo thêm ở TraCuuThuongHieu.com trong cùng nhóm site nhãn hiệu.
Câu hỏi thường gặp
Khác hai chữ cái có đủ để không bị coi là tương tự không?
Không có quy tắc đếm chữ. Nếu hai chữ khác nhau không làm thay đổi cách đọc, ý nghĩa hay ấn tượng chung, nhãn vẫn có thể bị coi là tương tự gây nhầm lẫn. Ngược lại, đôi khi một chữ khác ở đầu từ đã đủ tạo khác biệt.
Thêm chữ "group" hay "corp" vào tên có giúp phân biệt không?
Thường là không. Đây là các yếu tố mô tả loại hình tổ chức, người mua không dùng chúng để nhận biết nguồn gốc. Phần phân biệt chính vẫn là phần tên riêng.
Nhãn tiếng Việt và bản dịch tiếng Anh của nó có bị coi là tương tự không?
Có thể, nếu ý nghĩa rõ ràng và người tiêu dùng trong nước dễ hiểu được nghĩa của từ nước ngoài. Từ nước ngoài ít người biết nghĩa thì yếu tố ý nghĩa ít trọng lượng hơn.
Nhãn của mình khác hẳn về hình, chỉ trùng chữ thì sao?
Với nhãn kết hợp, phần chữ thường là phần người mua dùng để gọi tên sản phẩm, nên trùng chữ là rủi ro cao. Khác hình chỉ giúp được khi phần chữ là từ mô tả hoặc rất phổ biến trong ngành.
Đổi màu nhãn có tránh được đối chứng không?
Rất khó. Nếu nhãn có trước không giới hạn màu, nó được bảo hộ ở mọi màu. Màu sắc chỉ tạo khác biệt trong số ít trường hợp màu là yếu tố nổi bật được yêu cầu bảo hộ.
Có tiêu chí chính thức nào để tham khảo không?
Cục Sở hữu trí tuệ áp dụng các tiêu chí đánh giá trong văn bản hướng dẫn thẩm định đơn nhãn hiệu. Bạn có thể tìm văn bản hiện hành trên cổng thông tin của Cục và đọc phần đánh giá dấu hiệu trùng, tương tự.