Trong thẩm định nhãn hiệu, hai sản phẩm được coi là tương tự khi chúng gần nhau về bản chất, chức năng, công dụng, kênh bán hoặc nhóm người mua đến mức người tiêu dùng có thể nghĩ chúng do cùng một doanh nghiệp làm ra; việc xếp vào cùng nhóm phân loại hay khác nhóm chỉ là dấu hiệu tham khảo, không phải tiêu chí quyết định.
Nhiều người nộp đơn yên tâm vì nhãn gần giống của người khác "nằm ở nhóm khác". Rồi họ nhận thông báo dự định từ chối với đối chứng ở một nhóm mà họ không hề nghĩ tới. Bài này giải thích cách thẩm định viên xét độ gần nhau giữa hai sản phẩm, vì sao bảng phân loại không phải là ranh giới cứng, và những cặp sản phẩm khác nhóm thường bị coi là liên quan. Cách viết danh mục sao cho đúng nằm ở chuyên mục danh mục sản phẩm, ở đây chỉ nói góc thẩm định.
Bảng phân loại chỉ để sắp xếp, không để vạch ranh giới
Việt Nam dùng bảng phân loại hàng hoá, dịch vụ quốc tế để sắp xếp danh mục trong đơn và tính phí theo nhóm. Mục đích chính của bảng là hành chính: giúp đơn được trình bày thống nhất, giúp tra cứu dễ hơn. Bảng không được thiết kế để trả lời câu hỏi người mua có nhầm hay không.
Vì vậy văn bản hướng dẫn thẩm định nói rõ, theo tinh thần chung của nhiều nước, rằng hai sản phẩm cùng nhóm chưa chắc đã tương tự, và hai sản phẩm khác nhóm vẫn có thể tương tự. Ví dụ: cùng nằm trong một nhóm có cả dao cạo và dụng cụ làm vườn cầm tay, hai thứ mà người mua khó nghĩ là cùng hãng. Ngược lại, áo thun và dịch vụ bán lẻ quần áo nằm ở hai nhóm rất xa nhau trong bảng, nhưng người mua thấy chúng liên quan mật thiết.
Hiểu điều này để không ước lượng rủi ro theo kiểu "tránh được nhóm là an toàn". Khi tra cứu trước khi nộp, bạn cần mở rộng ra các nhóm có quan hệ với sản phẩm của mình, không chỉ nhóm chính.
Các tiêu chí xét hai sản phẩm có tương tự không
Thẩm định viên cân nhắc nhiều yếu tố cùng lúc. Không yếu tố nào tự nó quyết định; càng nhiều yếu tố trùng thì khả năng bị coi là tương tự càng cao.
| Tiêu chí | Câu hỏi đặt ra | Ví dụ giả định |
|---|---|---|
| Bản chất | Hai thứ có cùng loại, cùng chất liệu, cùng ngành sản xuất không | Bánh quy và bánh xốp |
| Chức năng, công dụng | Chúng đáp ứng cùng một nhu cầu không | Kem chống nắng và sữa dưỡng thể có chống nắng |
| Kênh phân phối | Chúng có được bán ở cùng nơi, cùng quầy, cùng gian hàng trực tuyến không | Nước giải khát và đồ ăn vặt đóng gói |
| Người tiêu dùng | Ai mua, ai dùng, mức độ chú ý khi mua | Thức ăn cho mèo và cát vệ sinh cho mèo |
| Tính bổ trợ | Thứ này có cần cho thứ kia, thường dùng đi kèm không | Máy pha cà phê và cà phê viên nén |
| Tính thay thế | Người mua có thể chọn thứ này thay cho thứ kia không | Sữa hạt và sữa bò đóng hộp |
| Nguồn gốc thông thường | Trên thị trường, một doanh nghiệp có thường làm cả hai không | Quần áo và túi xách thời trang |
Tiêu chí cuối cùng thường là then chốt: nếu người mua quen thấy một hãng làm cả hai loại sản phẩm, họ dễ tin rằng cùng một nhãn trên hai sản phẩm là cùng nguồn gốc.
Hàng hoá và dịch vụ cũng có thể tương tự nhau
Dịch vụ bán lẻ và hàng hoá được bán. Một cửa hàng mang tên giả định "Gió Nồm" bán quần áo, và một nhãn "Gió Nồm" cho quần áo của chủ khác. Người mua thấy chữ ở biển hiệu và chữ trên nhãn áo, rất dễ nghĩ là cùng một hệ thống.
Dịch vụ ăn uống và thực phẩm, đồ uống. Quán cà phê và cà phê đóng gói, nhà hàng và nước chấm đóng chai là những cặp hay bị coi là liên quan, vì nhiều quán đã tự đóng gói sản phẩm để bán.
Dịch vụ sửa chữa, bảo dưỡng và chính sản phẩm. Dịch vụ sửa chữa xe máy và phụ tùng xe máy, dịch vụ lắp đặt điều hoà và máy điều hoà thường được xem là có mối liên hệ chặt.
Dịch vụ giáo dục và ấn phẩm, phần mềm học tập. Một trung tâm ngoại ngữ thường bán cả giáo trình, ứng dụng học. Cùng một nhãn trên hai loại này dễ khiến người học nghĩ là cùng đơn vị.
Mức độ giống của nhãn bù trừ cho mức độ gần của sản phẩm
Hai câu hỏi "nhãn giống đến đâu" và "sản phẩm gần đến đâu" không được trả lời tách rời. Nếu hai nhãn trùng hẳn, chỉ cần sản phẩm có liên quan ở mức vừa phải là đã có nguy cơ nhầm lẫn. Nếu hai nhãn chỉ hơi giống, sản phẩm phải rất gần thì mới đủ để từ chối. Thẩm định viên đặt hai yếu tố lên cùng một cán cân.
Nhãn có trước được nhiều người biết đến cũng làm cán cân lệch. Người mua liên tưởng đến một cái tên quen nhanh hơn, nên phạm vi sản phẩm có thể gây nhầm lẫn rộng hơn. Với nhãn được công nhận là nổi tiếng, luật còn cho phép bảo vệ cả ở những sản phẩm không tương tự, khi việc dùng nhãn gần giống có thể gây hiểu sai về mối liên hệ hoặc làm tổn hại uy tín của nhãn đó. Đây là chế độ đặc biệt, có chuyên mục riêng về nhãn hiệu nổi tiếng.
Ngược lại, khi phần giống nhau là một từ phổ biến mà rất nhiều chủ nhãn trong cùng ngành đang dùng, thẩm định viên có xu hướng đòi hỏi sản phẩm phải gần hơn mới kết luận nhầm lẫn, vì người mua đã quen phân biệt những nhãn đó qua phần khác.
Những cặp sản phẩm khác nhóm hay bị coi là liên quan
Danh sách dưới đây mang tính minh hoạ, giúp bạn mở rộng phạm vi tra cứu. Kết luận thực tế luôn phụ thuộc vào nhãn và đối chứng cụ thể.
- Mỹ phẩm và dịch vụ chăm sóc sắc đẹp, spa.
- Thực phẩm chức năng và dược phẩm, dù người nộp đơn thường muốn tách bạch hai nhóm này.
- Rượu, bia và dịch vụ quán bar, nhà hàng.
- Đồ chơi trẻ em và quần áo trẻ em mang hình nhân vật.
- Phần mềm ứng dụng và dịch vụ trực tuyến cung cấp qua phần mềm đó.
- Giày dép và túi xách, thắt lưng, phụ kiện thời trang.
- Hạt giống, cây giống và dịch vụ làm vườn, cảnh quan.
- Thức ăn chăn nuôi và dịch vụ thú y.
Nếu sản phẩm chính của bạn nằm trong những cặp này, hãy tra cả nhóm bên kia trước khi chốt tên. Nếu dự định mở rộng sang sản phẩm liên quan, cũng nên tính đến việc đăng ký sớm cho cả hai.
Ví dụ giả định: một nhãn, ba đối chứng
Một xưởng nhỏ ở Đồng Nai nộp đơn nhãn "Bếp Mây" cho nước tương, tương ớt và dịch vụ nhà hàng. Thẩm định viên tìm được ba nhãn có trước cùng chữ "Bếp Mây" hoặc rất gần: một cho dịch vụ nấu ăn tại nhà, một cho dụng cụ nhà bếp bằng tre, một cho mì ăn liền.
Với dịch vụ nấu ăn tại nhà, dịch vụ nhà hàng của xưởng có cùng nhu cầu cơ bản là cung cấp bữa ăn, nhóm khách gần nhau, nên khả năng cao bị coi là tương tự. Với mì ăn liền, nước tương và tương ớt là gia vị thường bán cùng quầy thực phẩm khô, người mua quen thấy một hãng làm cả mì và gia vị, nên cũng có nguy cơ bị coi là liên quan. Với dụng cụ nhà bếp bằng tre, dù cùng gợi không gian bếp, bản chất và kênh bán khác hẳn gia vị, nên đối chứng này nhiều khả năng bị loại.
Kết quả có thể là đơn chỉ còn hy vọng ở những phần không vướng, hoặc xưởng phải cân nhắc đổi tên nếu nước tương là sản phẩm chủ lực. Ví dụ cho thấy một từ khoá "bếp" quen thuộc có thể đưa nhãn vào vùng của nhiều loại sản phẩm khác nhau.
Chứng minh hai sản phẩm thực sự khác nhau bằng gì
Khi lập luận rằng sản phẩm của mình không tương tự với sản phẩm của đối chứng, câu chữ chung chung như "hai sản phẩm hoàn toàn khác nhau" không có sức nặng. Thẩm định viên cần thấy sự khác biệt được mô tả theo đúng các tiêu chí: thành phần, cách dùng, nơi bán, ai mua, giá trị đơn hàng, mức độ chú ý khi mua.
Tài liệu có thể dùng gồm mô tả kỹ thuật của sản phẩm, hình ảnh kênh phân phối thực tế, thông tin cho thấy trong ngành hiếm có doanh nghiệp nào làm cả hai loại, hoặc cách các cơ quan và hiệp hội ngành phân loại sản phẩm. Tài liệu càng khách quan, không do chính bạn tự soạn, thì càng thuyết phục.
Đồng thời hãy thành thật với chính mình. Nếu nhìn từ phía người mua mà bạn thấy hai sản phẩm thật sự hay đi cùng nhau, lập luận khác biệt sẽ khó đứng vững, và thu hẹp hoặc đổi tên có thể tiết kiệm thời gian hơn.
Khi bị từ chối vì sản phẩm tương tự
Nếu đối chứng nằm ở sản phẩm bạn không thật sự kinh doanh, cách xử lý gọn nhất thường là thu hẹp danh mục, loại bỏ phần sản phẩm vướng. Ví dụ giả định: bạn nộp cho "đồ uống không cồn" chung chung, đối chứng có ở nước ép trái cây, trong khi bạn chỉ làm trà thảo mộc đóng chai. Ghi lại danh mục cụ thể hơn có thể giúp tách khỏi đối chứng, tuỳ mức độ gần nhau của trà thảo mộc với nước ép.
Nếu sản phẩm vướng là sản phẩm cốt lõi của bạn, bạn cần lập luận rằng hai sản phẩm thực sự khác nhau theo các tiêu chí đã nêu: khác bản chất, khác kênh bán, khác người mua, và trên thị trường không có thói quen một doanh nghiệp làm cả hai. Lập luận phải dựa trên thực tế ngành, có thể kèm tài liệu minh hoạ. Cách viết văn bản trả lời là chủ đề riêng của chuyên mục trả lời dự định từ chối.
Điều nên tránh là liệt kê quá rộng ngay từ đầu chỉ để "giữ chỗ". Danh mục càng rộng càng dễ chạm đối chứng, và mỗi phần bị từ chối là một vòng trao đổi thêm.
Câu hỏi thường gặp
Khác nhóm phân loại thì có chắc không bị coi là tương tự không?
Không chắc. Nhóm phân loại chỉ là công cụ sắp xếp. Thẩm định viên xét bản chất, công dụng, kênh bán, người mua và thói quen thị trường, nên sản phẩm khác nhóm vẫn có thể bị coi là tương tự.
Cùng nhóm phân loại có phải luôn là tương tự không?
Không. Một nhóm có thể chứa nhiều loại sản phẩm rất khác nhau. Hai sản phẩm cùng nhóm mà khác hẳn về công dụng và người mua thì có thể không bị coi là tương tự.
Dịch vụ bán lẻ có tương tự với hàng hoá được bán không?
Thường có mối liên hệ chặt, nhất là khi dịch vụ bán lẻ gắn với đúng loại hàng hoá đó. Người mua dễ nghĩ cửa hàng và sản phẩm cùng một nhãn là cùng một hệ thống.
Nhãn nổi tiếng có được bảo vệ ở mọi sản phẩm không?
Luật cho phép bảo vệ nhãn nổi tiếng rộng hơn, kể cả với sản phẩm không tương tự, trong những điều kiện nhất định. Tuy vậy, việc một nhãn có được công nhận là nổi tiếng hay không phải được xác định qua chứng cứ, không tự nhiên mà có.
Có nên đăng ký thật nhiều nhóm để phòng xa không?
Đăng ký cho những sản phẩm bạn thật sự kinh doanh hoặc có kế hoạch rõ ràng thì hợp lý. Kê quá rộng làm tăng nguy cơ chạm đối chứng, tăng phí, và phần không sử dụng lâu dài có thể bị người khác yêu cầu chấm dứt.